Box 3 belasting: wat is het en hoe werkt het?

De inkomstenbelasting kent drie boxen. Elke box heeft een eigen soort inkomen en een eigen tarief.

• Box 1: inkomen uit werk en woning. Hieronder vallen onder andere loon, winst uit onderneming, pensioen en inkomsten en aftrekposten rondom de eigen woning.
• Box 2: inkomen uit aanmerkelijk belang. Heb je 5% of meer van de aandelen in een BV, dan vallen bijvoorbeeld dividend en verkoopwinst op die aandelen in box 2.
• Box 3: inkomen uit sparen en beleggen. Hier valt in beginsel je privévermogen onder dat niet in box 1 of box 2 wordt belast.

Die driedeling verklaart waarom box 3 voor ondernemers relevant is. Beleggingen die je privé bezit, kunnen in box 3 vallen. Beleggingen die je BV aanhoudt, vallen niet in jouw box 3. De BV betaalt vennootschapsbelasting over haar fiscale resultaat. Wanneer winst vervolgens als dividend naar privé wordt uitgekeerd, kan daarover box 2-belasting verschuldigd zijn.

In box 3 tel je in beginsel mee wat je op 1 januari privé bezit en dat niet in box 1 of box 2 thuishoort. Denk onder andere aan:

• spaargeld en betaalrekeningen in binnen- en buitenland;
• aandelen, obligaties, beleggingsfondsen en cryptovaluta;
• een tweede woning, vakantiehuis of verhuurd pand;
• geld dat je hebt uitgeleend;
• contant geld boven de vrijstelling;
• bepaalde andere vermogensrechten en vorderingen.

Voor contant geld geldt in 2026 een vrijstelling van € 672. Heb je het hele jaar een fiscale partner, dan geldt de vrijstelling gezamenlijk voor jullie beiden.

Daar staan box 3-schulden tegenover. Alleen het deel van de schulden boven de schuldendrempel is aftrekbaar. In 2026 bedraagt deze drempel € 3.800 zonder fiscale partner en € 7.600 met fiscale partner.

Je eigen woning en de bijbehorende eigenwoningschuld vallen in beginsel in box 1. Heb je een aanmerkelijk belang in een BV, dan vallen die aandelen in box 2. Ook ondernemingsvermogen van een eenmanszaak, pensioen- en bepaalde lijfrenteaanspraken en bezittingen voor persoonlijk gebruik vallen in beginsel niet in box 3.

Voor de forfaitaire berekening wordt gekeken naar je vermogen op 1 januari van het belastingjaar. Tijdelijk vermogen verschuiven rond de peildatum kan onder de regels tegen peildatumarbitrage vallen.

Het heffingsvrije vermogen bedraagt in 2026 € 59.357 per persoon. Voor fiscale partners is dat samen € 118.714. Dit heffingsvrije vermogen geldt bij de forfaitaire berekening. Bij de berekening van het werkelijke rendement geldt géén heffingsvrij vermogen.

Voor de voorlopige forfaitaire berekening over 2026 gebruikt de Belastingdienst de volgende rendementspercentages:

1. Banktegoeden en belastbaar contant geld: 1,28%.
2. Overige bezittingen, zoals beleggingen en vastgoed: 6,00%.
3. Aftrekbare schulden: 2,70%.

Over het berekende box 3-inkomen betaal je in 2026 36% inkomstenbelasting. De percentages voor de voorlopige aanslag kunnen nog worden aangepast wanneer de definitieve percentages worden vastgesteld.

Rekenvoorbeeld box 3 2026

Stel: je hebt op 1 januari 2026:

• € 100.000 spaargeld;
• € 200.000 aan beleggingen;
• geen schulden;
• geen fiscale partner.

Het forfaitaire rendement bedraagt:

• spaargeld: € 100.000 × 1,28% = € 1.280;
• beleggingen: € 200.000 × 6,00% = € 12.000.

Het totale forfaitaire rendement is € 13.280. Het totale vermogen bedraagt € 300.000. Na aftrek van het heffingsvrije vermogen van € 59.357 resteert een grondslag sparen en beleggen van € 240.643. Dat is ongeveer 80,21% van de rendementsgrondslag.

Ongeveer € 10.652 van het forfaitaire rendement wordt daardoor aan de belastbare grondslag toegerekend. Bij een tarief van 36% komt de box 3-belasting in dit voorbeeld uit op ongeveer € 3.835.

Is je werkelijke rendement lager dan het forfaitaire rendement, dan kan het lagere werkelijke rendement worden gebruikt. Vanaf belastingjaar 2025 geef je het werkelijke rendement rechtstreeks door in de aangifte inkomstenbelasting.

Bij het werkelijke rendement tellen onder andere rente, dividend, huur en gerealiseerde én ongerealiseerde waardeveranderingen mee. Je kijkt naar het volledige box 3-vermogen. Gewone kosten zijn in beginsel niet aftrekbaar. Rente op box 3-schulden kan wel worden meegenomen.

Let op: bij de berekening van het werkelijke rendement geldt geen heffingsvrij vermogen. De Belastingdienst vergelijkt de toepasselijke berekeningen en gebruikt de voor jou voordeligste uitkomst.

Een tweede woning of verhuurde woning valt in beginsel in box 3. Voor woningen wordt bij de forfaitaire berekening doorgaans uitgegaan van de WOZ-waarde.

Bij verhuurde woningen met huurbescherming kan onder voorwaarden de leegwaarderatio worden toegepast. Voor 2026 bedraagt de waardering afhankelijk van de verhouding tussen jaarhuur en WOZ-waarde 73% tot 100% van de WOZ-waarde. Bij tijdelijke verhuur geldt de leegwaarderatio niet. Ook in bepaalde niet-zakelijke verhuursituaties geldt de leegwaarderatio niet en wordt uitgegaan van de WOZ-waarde.

Het huidige box 3-stelsel is een overgangsstelsel. Het wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3 is gericht op belastingheffing over het werkelijke rendement. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2028. Eind oktober 2026 heeft het kabinet echter aangegeven dat, mede naar aanleiding van uitvoeringstoetsen en adviezen, ook het beste moment van invoering opnieuw wordt beoordeeld. De datum van 1 januari 2028 moet daarom nog niet als definitief worden gezien en zal waarschijnlijk verder naar de toekomst verschuiven.

Het vermogen en de bezittingen van een BV vallen niet in jouw box 3. De BV betaalt vennootschapsbelasting over haar fiscale resultaat. Heb je 5% of meer van de aandelen in de BV, dan heb je een aanmerkelijk belang en vallen deze aandelen in box 2. Over bijvoorbeeld dividenduitkeringen en verkoopwinst op de aandelen kan box 2-belasting verschuldigd zijn.

Of het verstandig is om privévermogen in een BV onder te brengen, hangt af van onder andere de omvang en samenstelling van het vermogen, het verwachte rendement, de beleggingshorizon, de vennootschapsbelasting, de uiteindelijke box 2-heffing en de jaarlijkse kosten van de BV. Een BV is dus niet automatisch voordeliger. Laat de vergelijking vooraf doorrekenen voordat je een BV opricht.

De reguliere aangiftetermijn voor de inkomstenbelasting loopt doorgaans tot 1 mei van het volgende jaar, tenzij je uitstel hebt gekregen. Veel Nederlandse bank- en beleggingsgegevens zijn vooraf ingevuld, maar je blijft zelf verantwoordelijk voor een juiste en volledige aangifte.

Let vooral op buitenlandse rekeningen, cryptovaluta, uitgeleend geld, vorderingen op de eigen BV, buitenlands vastgoed en tweede of verhuurde woningen.